काठमाडौं । अमेरिका र युरोपेली संघ तरल प्राकृतिक ग्यास आपूर्ति गर्ने सम्झौतामा सहमत भएका छन्। यसअन्तर्गत अब रुसको ऊर्जामा युरोपको निर्भरता कम गर्न अमेरिकाले युरोपलाई ग्यास आपूर्ति गर्नेछ।
फेब्रुअरीमा युक्रेनमा भएको आक्रमणपछि रुसले तेल र ग्यास आयातमा प्रतिबन्ध लगाएपछि उक्त सम्झौतालाई अनुमोदन गरिएको थियो।
रुसमाथि कस्तो प्रतिबन्ध लगाइयो ?
अमेरिकाले रुसबाट तेल, ग्यास र कोइला आयातमा पूर्ण प्रतिबन्ध लगाउने घोषणा गरेको छ । यसपछि बेलायतले यस वर्षको अन्त्यसम्ममा रुसबाट हुने तेलको आपूर्ति बन्द गर्नुपर्नेछ ।
योसँगै युरोपियन युनियनले अब रुसबाट आउने ग्यास आयातमा दुई तिहाईले कटौती गर्ने भएको छ । युके सरकारले यसले वैकल्पिक आपूर्तिहरू खोज्न पर्याप्त समय दिने बताएको छ।
रुसी उपप्रधानमन्त्री अलेक्ज्याण्डर नोभाकले रुसको तेल नकिन्दा विश्व बजारमा ‘विनाशकारी प्रभाव’ पर्ने बताएका छन् । तेल र ग्यासको मूल्य पहिले नै ह्वात्तै बढेको थाहा छ । यस्तो अवस्थामा रुसी निर्यातमा प्रतिबन्ध लगाइयो भने मूल्य अझै बढ्ने छ ।
रूसले कति तेल निर्यात गर्छ ?
रसिया अमेरिका र साउदी अरेबिया पछि विश्वमा कच्चा तेलको तेस्रो ठूलो उत्पादक हो। यसले दैनिक करिब ५० लाख ब्यारेल कच्चा तेल निर्यात गर्छ ।
यसको आधाभन्दा बढी तेल युरोपमा जान्छ। बेलायतको कुल तेल आवश्यकताको ८ प्रतिशत तेल रूसबाट आयात हुन्छ। रुसी तेलमा अमेरिकाको निर्भरता कम छ ।२०२० मा, अमेरिकाको तेलको लगभग ३ प्रतिशत रूसबाट आउँदै थियो।
तेल अभाव कसरी पूरा हुन्छ ?
उर्जा नीति अनुसन्धानकर्ता बेन म्याकविलियम्स भन्छन् कि ग्यास भन्दा तेल आपूर्ति विकल्प खोज्न सजिलो छ, किनभने थोरै मात्र तेल रूसबाट आउँछ, ‘बाँकी अन्य ठाउँबाट आउँछ।’
अर्कोतर्फ अमेरिकाले साउदी अरबलाई तेल उत्पादन बढाउन आग्रह गरिरहेको छ । तर, साउदी अरेबियाले यसअघि तेलको मूल्य घटाउनको लागि उत्पादन बढाउन अमेरिकी अनुरोधलाई अस्वीकार गरेको थियो।
साउदी अरब तेल आपूर्ति गर्ने देशहरूको संगठन ओपेकमा सबैभन्दा ठूलो तेल उत्पादक हो। यो ज्ञात छ कि अन्तर्राष्ट्रिय कच्चा तेल व्यापार को लगभग ६० प्रतिशत ओपेक द्वारा गरिन्छ।
तेलको मूल्य निर्धारणमा ओपेकको भूमिका धेरै महत्त्वपूर्ण हुन्छ। हालसम्म ओपेकका कुनै पनि सदस्यले उत्पादन बढाउने कुनै पनि आग्रहलाई स्वीकार गरेका छैनन् ।
तर, रुस ओपेकको सदस्य होइन । तर तेल उत्पादकहरुको आम्दानीमा सुधार गर्न उनले सन् २०१७ देखि ‘ओपेक प्लस’ नामबाट ओपेकसँग काम गर्दै आएका छन् ।
अमेरिकाले भेनेजुएलामाथि लगाइएको तेल निर्यात प्रतिबन्धलाई पनि खुकुलो बनाउने विचार गरिरहेको छ । भेनेजुएला पहिले अमेरिका जाने तेलको प्रमुख निर्यातक थियो, तर अहिले चीनलाई ठूलो मात्रामा तेल बेच्दै छ।
