काठमाडौं, १७ चैत । भारत विश्वमा खाद्य तेलको सबैभन्दा ठूलो आयातकर्ता हो। तथ्यांकको कुरा गर्दा भारतले आफ्नो कुल खपतको ५६ प्रतिशत खाद्य तेल विदेशबाट आयात गर्छ।
सोयाबिन तेलदेखि सूर्यमुखी र पाम तेलसम्म सबै खाद्य तेलहरू समावेश छन्, जुन इन्डोनेसियाबाट मलेसिया, रूसमा निर्यात गरिन्छ। यो युक्रेन लगायत दक्षिण अमेरिकाको अर्जेन्टिना जस्ता देशबाट आयात गरिन्छ।
केन्द्रीय खाद्य तथा उपभोक्ता मामिला राज्यमन्त्री साध्वी निरञ्जन ज्योतिले गत हप्ता लोकसभामा एक प्रश्नको जवाफमा भने, ‘खाद्य तेलको माग र आपूर्तिबीच करिब ५६ प्रतिशतको अन्तर छ र यसलाई आयातबाट पूर्ति गरिन्छ।’
खाद्य तेलको माग र आपूर्तिको तथ्यांक दिँदै साध्वी निरञ्जन ज्योतिले सन् २०२०–२१ मा भारतमा खाद्य तेलको माग २४६ दशमलव ३ टन रहेकोमा १३४ दशमलव ५२ टन आयात भएको बताइन् ।
अर्कोतर्फ खाद्य तेलको खुद्रा मूल्यको कुरा गर्ने हो भने मूंगफली, तोरी, तरकारी, भटमास, सूर्यमुखी र पाम तेलको मूल्य विगत तीन वर्षयता निरन्तर बढेको छ ।
यस्तो अवस्थामा खाद्य तेलको मूल्य वर्षैपिच्छे किन बढिरहेको छ भन्ने प्रश्न उठ्छ । र आगामी दिनमा खाद्य तेलको मूल्य घट्ने सम्भावना के छ ।
दक्षिण अमेरिकादेखि इन्डोनेसियाजस्ता मुलुकमा पनि खाद्य तेल उत्पादन हुने बालीको उत्पादनमा ह्रास आएको छ ।
समाचार एजेन्सी रोयटर्सको रिपोर्टका अनुसार पछिल्लो समय दक्षिण अमेरिकी देशहरूमा सोयाबिन उत्पादनमा कमी आएको छ ।
अहिलेको युगमा मूल्यवृद्धिमा यसको महत्वपूर्ण भूमिका रहेको खण्डेलवालको विश्वास छ ।
खण्डेलवाल बताउँछन्, गत वर्षको समस्या सबैभन्दा पहिले अर्जेन्टिनाको बाली खराब थियो। गत वर्ष क्यानोला बाली कम थियो। त्यसपछि ब्राजिलको बालीमा खडेरी परेको थियो। साथै लकडाउनका कारण उत्पादनमा असर परेको थियो।
मलेसियामा लकडाउनका कारण कामदार प्लान्टमा पुग्न सकेका छैनन् । इन्डोनेसियामा पनि त्यस्तै देखियो । अहिले युक्रेनबाट सामान आउन बन्द भएको छ । अलिकति रुसबाट आउँदैछ।
यस्तो अवस्थामा हामी जहिले पनि मूल्यलाई सामान्य बनाउन खोजिरहेका हुन्छौँ, तबसम्म मूल्यमा उछाल आउने गर्छ । र हामीले लगभग ६० प्रतिशत खाद्य तेल आयात गर्छौं, त्यसैले अन्तर्राष्ट्रिय मूल्यहरू परिवर्तन हुँदा स्थानीय तेलको मूल्य परिवर्तन हुन बाध्य हुन्छ।
यससँगै सरकारले एमसीबीएक्स र एमसीएक्समा तेलको कारोबारमा प्रतिबन्ध लगाएको खण्डेलवालले मूल्यमा भएको नाटकीय परिवर्तनको लागि वायदा बजार पनि केही हदसम्म जिम्मेवार रहेको बताउँछन् ।
युक्रेन र रूस युद्ध
समाचार एजेन्सी रोयटर्सका अनुसार रुस र युक्रेनबीच जारी युद्धको असर खाद्य तेलको मूल्यमा देखिन थालेको छ ।
भारतीय व्यापारीहरूले उच्च मूल्यमा सूर्यमुखी तेल किन्न रूसी निर्यातकहरूसँग सम्झौता गरेका छन्।
रुसबाट १२ हजार टन किन्न ठेक्का लिएको जेमिनी एडिबल्स एन्ड फ्याट्स इन्डिया प्रालिका प्रबन्ध निर्देशक प्रदीप चौधरीले युक्रेनमा सामान पुर्याउन नसकिने भएकाले रुसबाट आपूर्ति सुनिश्चित गर्न क्रेताले पहल गरिरहेको बताए ।
रिफाइन्ड निर्माताहरूले युक्रेनी युद्ध सुरु हुनुअघि प्रति टन $१,६३० को तुलनामा २,१५० डलर प्रति टनमा सूर्यमुखी कच्चा तेल किन्न सम्झौता गरेका छन्।
चौधरीले युक्रेनमा द्वन्द्व सुरु हुनुअघि पाम आयलभन्दा सूर्यमुखी तेल सस्तो भए पनि युक्रेनका प्रमुख निर्यातकर्ताबाट आपूर्ति बन्द भएकाले खरिदकर्ताले महँगो मूल्यमा तेल खरिद गर्नुपर्ने बताए ।
बीबीसी हिन्दीबाट
